Incoterms 2020: Alıcılar İçin Kısa Rehber
EXW, FOB, CIF, DAP... Hangi terim hangi sorumluluğu kime yükler? Maliyet ve risk devrini netleştiren pratik bir özet.
Incoterms nedir, ne işe yarar?
Incoterms, Milletlerarası Ticaret Odası tarafından yayımlanan ve uluslararası ticarette satıcı ile alıcının sorumluluklarını standart hale getiren üç harfli terimlerdir. 2020 sürümü hâlen yürürlüktedir.
Her terim dört soruyu cevaplar: taşıma masrafını kim öder, sigortayı kim yaptırır, gümrük işlemlerini kim yürütür ve risk hangi noktada alıcıya geçer?
Bu dört sorudan en kritik olanı sonuncusudur. Risk devri, malın hasar görmesi veya kaybolması durumunda zararın kime ait olduğunu belirler ve çoğu anlaşmazlık tam bu noktada çıkar.
Maliyet devri ile risk devri aynı şey değildir
Yaygın bir yanılgı, masrafı ödeyen tarafın riski de taşıdığını sanmaktır. Bazı terimlerde bu ikisi ayrışır.
En bilinen örnek CIF'tir: satıcı navlunu ve sigortayı varış limanına kadar öder, ancak risk mal gemiye yüklendiği anda alıcıya geçer. Yani yolda oluşan bir hasarda masrafı satıcı ödemiş olsa da zarar alıcıya aittir; alıcı sigorta poliçesi üzerinden talepte bulunur.
Bir teklifi değerlendirirken bu ayrımı bilerek okumak gerekir.
Sık kullanılan terimler
- EXW (Ex Works): Mal satıcının fabrikasında hazır edilir. Yükleme, taşıma, ihracat gümrüğü ve tüm risk alıcıdadır. Alıcı için en fazla sorumluluk taşıyan terimdir; ihracat gümrüğünü yabancı bir ülkede yürütmek pratikte zor olduğu için deneyimsiz alıcılara önerilmez.
- FCA (Free Carrier): Satıcı malı, alıcının belirlediği taşıyıcıya teslim eder ve ihracat gümrüğünü yapar. EXW'nin pratik alternatifidir ve konteyner taşımacılığında FOB yerine önerilir.
- FOB (Free On Board): Satıcı malı gemiye yükler ve ihracat gümrüğünü tamamlar; risk mal gemiye yüklendiğinde geçer. Yalnızca deniz ve iç su yolu taşımacılığı içindir.
- CFR (Cost and Freight): Satıcı navlunu varış limanına kadar öder, sigorta yükümlülüğü yoktur. Risk yüklemede geçer.
- CIF (Cost, Insurance and Freight): CFR'ye asgari düzeyde sigorta eklenmiş halidir. Risk yine yüklemede geçer.
- CPT ve CIP: CFR ve CIF'in tüm taşıma türleri için geçerli karşılıklarıdır. CIP'te satıcının yaptırması gereken sigorta teminatı, 2020 sürümüyle birlikte daha geniş kapsamlı hale getirilmiştir.
- DAP (Delivered At Place): Satıcı malı belirtilen adrese kadar getirir; ithalat gümrüğü ve vergiler alıcıya aittir.
- DPU (Delivered At Place Unloaded): DAP'a boşaltma yükümlülüğü eklenmiş halidir. Satıcının malı boşaltmakla yükümlü olduğu tek terimdir.
- DDP (Delivered Duty Paid): Satıcı ithalat vergileri dahil her şeyi üstlenir. Alıcı için en rahat, satıcı için en riskli terimdir.
Konteyner taşımacılığında sık yapılan hata
FOB, malın gemi küpeştesinden geçmesi esasına dayanır ve dökme yük için tasarlanmıştır. Konteyner yükleri ise limana varmadan çok önce, terminalde taşıyıcıya teslim edilir.
Konteyner sevkiyatında FOB kullanıldığında, malın terminale bırakıldığı an ile gemiye yüklendiği an arasında sorumluluğun kimde olduğu belirsiz kalır. Doğru terim FCA'dır. Yaygın alışkanlık nedeniyle FOB kullanılmaya devam edilse de, anlaşmazlık çıktığında bu belirsizlik alıcının aleyhine işler.
Teklifleri karşılaştırırken
İki teklif aynı birim fiyatı gösterse bile farklı Incoterms altında toplam maliyetiniz belirgin biçimde değişir. Fabrika teslim verilen bir fiyata iç taşıma, ihracat gümrüğü, navlun, sigorta, varış limanı masrafları ve ithalat gümrüğü eklenmelidir.
Pratik yöntem şudur: tüm teklifleri tek bir ortak noktaya indirgeyin. Genellikle en kullanışlı ortak nokta kendi deponuza teslim maliyetidir. Her teklife eksik kalan kalemleri ekleyip aynı temele getirdikten sonra karşılaştırın.
Bu hesabı yapmadan verilen kararlarda, ilk bakışta en ucuz görünen teklifin sıralamada gerilemesi çok sık rastlanan bir sonuçtur.
Sözleşmede belirtilmesi gerekenler
Terimi tek başına yazmak yeterli değildir. Doğru yazım üç bileşen içerir: terim, yer ve sürüm.
Örneğin "DAP İstanbul Ambarlı, Incoterms 2020" ifadesi eksiksizdir. Yalnızca "DAP" yazmak, teslim yerini belirsiz bırakır ve sorumluluk sınırını tartışmaya açar. Sürümü belirtmemek ise farklı yılların kurallarına atıf yapılmasına yol açabilir.
Alıcı için pratik öneri
Deneyiminiz sınırlıysa satıcı sorumluluğunun yüksek olduğu terimlerle başlayın: DAP veya CIP gibi. Lojistik tarafında yetkinlik kazandıkça FCA'ya geçmek, taşıma maliyetini kendi anlaşmalarınızla yönetmenizi ve genellikle daha düşük toplam maliyet elde etmenizi sağlar.
Teklif talebinizde istediğiniz Incoterms ve teslim yerini baştan belirtin. Böylece gelen teklifler doğrudan karşılaştırılabilir olur ve sonradan yapılan kapsam düzeltmeleriyle vakit kaybetmezsiniz.